Teken bij honden, wat moet ik doen?

Enkele dagen geleden heb je een mooie wandeling met je trouwe viervoeter gemaakt. Nu voel je plots een klein bolletje tijdens het aaien. Is het een teek? En wat moet je nu doen? In deze gids lees je hoe je een teek herkent, veilig verwijdert en voorkomt, welke tekenziekten er zijn en wanneer je best naar de dierenarts gaat.

Kort antwoord: vind je een teek bij je hond, verwijder die dan zo snel mogelijk met een tekentang of tekenhaak. Grijp de teek vlak bij de huid, trek rustig en recht (of draai zachtjes met een tekenhaak) en knijp niet in het lijfje. Ontsmet daarna het plekje en houd het de weken erna in de gaten. Hoe sneller de teek weg is, hoe kleiner de kans op een tekenziekte.

Wat is een teek?

Een teek is geen insect, maar een spinachtige, net als mijten en spinnen. Een volwassen teek heeft acht pootjes en voedt zich met het bloed van zoogdieren, vogels en reptielen, en dus ook van je hond. Een teek is oorspronkelijk erg klein (1 tot 3 mm), maar kan flink opzwellen (tot ongeveer 1 cm) naarmate hij meer bloed heeft opgezogen.

De meest voorkomende teken in België zijn de Ixodes ricinus (de bruine schapenteek) en de Ixodes hexagonus (de egelteek).

Hoe ziet een teek eruit bij een hond?

Hoe een teek eruitziet, hangt vooral af van hoeveel bloed hij al heeft opgezogen:

• Nog niet volgezogen: klein, plat en donker, vaak niet meer dan een zwart of bruin puntje.
• Volgezogen: opgezwollen tot ongeveer de grootte van een erwt, met een grijzige, bruinige of lichtere kleur. Zo’n volgezogen teek lijkt op een klein bolletje of wratje met pootjes.

Dat verklaart meteen waarom mensen zoeken op een “witte teek”, “grijze teek” of “zwarte teek”: het gaat telkens om dezelfde teek in een ander stadium of met een andere bloedvulling. De kleur zegt dus weinig, de vorm en de pootjes verraden dat het om een teek gaat.

Hoe snel je een teek opmerkt, hangt ook af van het vachttype van je hond. Een korte, lichte vacht controleer je makkelijker dan een lange, donkere vacht. Kijk daarom niet alleen, maar voel ook: strijk met je handen door de vacht en let op kleine bultjes.

Is het een teek of iets anders?

Twijfel je of dat bolletje wel een teek is? Een teek zit met zijn monddelen vast in de huid, heeft pootjes en steekt een beetje uit de vacht. Een wratje, talgkliertje of ander huidbultje is meestal huidkleurig, vergroeid met de huid en heeft geen pootjes. Kan je niet met zekerheid zeggen wat het is, laat het dan nakijken voor je eraan trekt.

Hoe belandt een teek op je hond?

Teken hechten zich vast bovenaan vochtig, hoog gras of aan planten en wachten tot er een gastheer passeert. Zodra je hond langsloopt, grijpen ze zich vast en kruipen ze door de vacht op zoek naar een warm, beschut plekje om zich vast te bijten.

Het is dus opletten wanneer je hond door hoog gras heeft gelopen of van het pad is gegaan tijdens een boswandeling. Maar je hoeft niet ver te gaan: ook gewoon in je eigen tuin kan je hond een teek oplopen. Teken zitten in bossen, hoog gras, duinen, heidegebieden, parken en tuinen.

Controleer je hond daarom na elke wandeling in het groen. Teken zijn het actiefst van het voorjaar tot het najaar, met pieken in de lente en de herfst. Door de zachtere winters blijven ze tegenwoordig ook in de koudere maanden actief, dus blijf het hele jaar door alert.

Een teek lijkt in het begin op een zwart puntje op je huid. Nadat het enkele dagen bloed heeft gezogen zal het echter opzwellen tot de grootte van een erwt en een donkergrijze of bruinzwarte kleur aannemen.  Hoe snel en makkelijk je een teek kan herkennen bij jouw eigen hond hangt natuurlijk vooral af van zijn vachttype. Een korte witte vacht zal immers gemakkelijker te controleren zijn dan een lange zwarte vacht. We raden daarom aan om niet alleen te kijken maar ook om te voelen. Inspectie van de vacht kan gebeuren door simpelweg met de handen door de haren van je hond te strijken en te voelen op de plaatsen waar teken zich het liefste vasthechten.

Waar zitten teken meestal bij honden?

Teken zoeken plekken op waar de huid warm, vochtig en dun behaard is. De favoriete plekken zijn:

• de kop (kin, kaak of net boven de ogen)
• achter de oren
• de nek
• oksels en knieholten
• de liesstreek
• de buik en tussen de tenen

Ze kunnen zich echter overal bevinden, dus controleer altijd het hele lichaam.

Hoe verwijder je een teek?

Heb je een teek gevonden? Twijfel niet en verwijder hem zo snel mogelijk. Zo pak je het correct aan:

1. Gebruik een tekentang of tekenhaak. Die pakt de teek vast vlak bij de huid, zonder in het lijfje te knijpen.
2. Grijp de teek zo dicht mogelijk bij de huid, rond de monddelen, niet rond het volgezogen lijf.
3. Verwijder hem rustig. Met een tekentang trek je recht omhoog. Met een tekenhaak schuif je onder de teek en draai je zachtjes (de draairichting maakt niet uit) tot de teek loskomt. Ruk niet en knijp het lijfje niet leeg.
4. Controleer of de hele teek eruit is.
5. Ontsmet de beetplek nadat de teek verwijderd is.
6. Was je handen en ontsmet je tekentang of tekenhaak voor een volgend gebruik.
7. Noteer de datum en houd de plek een paar weken in de gaten.

Geen tekentang bij de hand?

Een tekentang of tekenhaak koop je goedkoop bij de apotheek of dierenarts, en het is een kleine must-have voor honden die vaak in bos en veld komen. Heb je er echt geen? Dan kan een fijn pincet als noodoplossing, waarbij je de teek heel dicht bij de huid vastpakt en niet in het lijfje knijpt. Een gewoon pincet is minder geschikt, want daarmee knijp je sneller in de teek. Een tekentang of tekenhaak blijft dus altijd de betere keuze.

De teek zit vast of de kop blijft zitten

Lukt het verwijderen niet, of blijft de kop van de teek in de huid achter? Blijf dan niet peuteren. Vaak stoot de huid een klein achtergebleven stukje vanzelf af binnen enkele dagen. Blijft er een duidelijk restje zitten, zit de teek diep of onderhuids, of raakt de plek ontstoken? Ga dan langs bij de dierenarts. Twijfel je? Onze dierenartsen kijken gratis met je mee.

Mag je een teek bij je hond laten zitten?

Nee. Hoe langer een teek vastzit en bloed zuigt, hoe groter de kans dat hij eventuele ziekteverwekkers overdraagt. Verwijder een teek dus altijd zo snel mogelijk, ook een teek die al lijkt te zijn uitgedroogd of dood is.

Een bult of wondje na de tekenbeet

Na het verwijderen blijft er soms een klein bultje of wondje achter. Dat is meestal een normale, plaatselijke reactie die binnen enkele dagen wegtrekt. Blijft het plekje langer dan een week rood, gezwollen, of gaat het etteren? Laat het dan nakijken.

Zijn teken gevaarlijk voor honden?

Een teek op zich is meestal niet gevaarlijk. Een teek die je snel en correct verwijdert, loopt doorgaans goed af. Het gevaar zit in de ziekteverwekkers die sommige teken kunnen overdragen. Niet elke teek draagt zo’n verwekker bij zich, maar zekerheid heb je vooraf nooit.

De bekendste tekenziekten bij honden zijn:

De algemene alarmsignalen na een tekenbeet zijn koorts, plots minder eten, lusteloosheid, kreupelheid of stijfheid en gedragsverandering. De eerste symptomen verschijnen meestal pas 2 tot 4 weken na de beet, dus blijf je hond ook weken later goed observeren. Merk je iets op? Ga langs bij de dierenarts en vermeld dat je hond gebeten is door een teek.

Alles over de meest voorkomende tekenziekte lees je in ons aparte artikel over de ziekte van Lyme bij honden.

Zijn alle teken drager van een ziekte?

Nee. Het aandeel besmette teken is sterk streekgebonden en varieert per seizoen en per jaar. Volgens experts is in België naar schatting ongeveer één à twee op de tien teken drager van de Borrelia-bacterie, die de ziekte van Lyme kan veroorzaken. In Nederland zou die verhouding hoger liggen, rond één op vijf.

Hoe snel is een teek besmettelijk?

De kans op overdracht is het kleinst wanneer de teek minder dan 24 uur vastzit. Zit hij er langer, dan neemt het besmettingsrisico toe. Reden te meer om snel te verwijderen en de weken erna alert te blijven.

De rol van de weerstand van je hond

Ook de weerstand van je hond speelt mee of hij al dan niet ziek wordt van een besmette teek. Dat is deels genetisch bepaald, maar wordt ook beïnvloed door de voeding die je kiest. Elke hond heeft eigen voedingsbehoeften. Met hondenvoeding op maat stem je eiwitten, vitaminen en vetzuren precies af op ras, leeftijd, gewicht en gezondheid, wat bijdraagt aan een sterke weerstand en een gezonde huid en vacht. Een gezonde vacht helpt je bovendien om teken sneller op te merken.

Hoe bescherm ik mijn hond tegen teken?

Volledig vermijden kan je teken niet, maar je kan het risico en de gevolgen sterk beperken.

Controleer dagelijks. De belangrijkste en gratis maatregel: voel je hond elke dag na, en zeker na elke wandeling in de natuur. Hoe sneller je een teek vindt, hoe kleiner het risico.

Kies een preventief middel. Er bestaan verschillende opties:

• Tekenband (halsband): weert teken en vlooien af, handig voor honden die vaak in bosrijk gebied komen.
• Spot-on of pipet: vloeistof die je tussen de haren in de nek aanbrengt, meestal 3 tot 4 weken werkzaam. Behandelde teken sterven doorgaans binnen 48 uur en vallen af.
• Tekenspray: breng je aan tegen de haargroei in, biedt meestal tot ongeveer een maand bescherming.
• Kauwtablet: beschermt je hond van binnenuit, vaak enkele weken tot maanden, afhankelijk van het middel.

Welk middel het beste past, hangt af van de leeftijd, het gewicht, de gezondheid en de levensstijl van je hond. Laat je adviseren door je dierenarts, zeker bij pups, drachtige teven of honden met een gevoelige huid.

Wees kritisch bij “natuurlijke” middelen. Voor middelen zoals EM-kralen bestaat weinig wetenschappelijk bewijs dat ze teken echt weren. Zie ze hoogstens als aanvulling, nooit als vervanging van een bewezen aanpak en dagelijkse controle.

Denk aan vaccinatie tegen Lyme. Er bestaat een vaccinatie die je hond beschermt tegen de ziekte van Lyme. De basisvaccinatie bestaat uit twee prikken met drie weken ertussen, met daarna een jaarlijkse herhaling, bij voorkeur vóór het tekenseizoen. Let op: de vaccinatie beschermt tegen Lyme, maar goede tekenpreventie blijft nodig.

Combineer met andere parasietenbestrijding. Teken en vlooien gaan vaak samen, en sommige wormen worden zelfs via teken of vlooien overgedragen, zoals je leest in ons artikel over de lintworm bij honden. Een teek zorgt bovendien voor jeuk en irritatie; meer daarover lees je in onze blog over de redenen waarom je hond jeuk heeft.